Czytaj i ucz się, jeżeli chcesz się bogacić!

Zależność pomiędzy edukacją a Twoimi oszczędnościami

Zgodnie z prawidłami ekonomii, osoby myślące i planujące długofalowo skuteczniej akumulują kapitał, na przykład na potrzeby przyszłej emerytury. Jednak badania wskazują, że niezależnie od tego, czy gospodarka rozwija się, czy jest już rozwinięta, jak i tego jak bogate jest społeczeństwo, edukacja finansowa jest na bardzo niskim poziomie (ang. financial literacy). Termin „financial literacy” – angielskie określenie edukacji finansowej złożone z dwóch elementów. Angielski termin literacy tłumaczony jest najczęściej jako umiejętność czytania i pisania, ale oznacza również zdolność do wykonywania określonej czynności np. computer literacy jako obsługa komputera. W kosekwencji financial literacy, jak i używany w tym artykule termin edukacja finansowa należy rozumieć jako zdolność do rozumienia zagadnień z zakresu finansów, podstaw ekonomii czy funkcjonowania gospodarki.

To, jak ważna jest edukacja finansowa dla rozwoju społeczeństwa najlepiej ilustrują słowa Paula O’Neilla, byłego sekretarza skarbu Stanów Zjednoczonych:

Edukację finansową można porównać do mapy drogowej prowadzącej do Amerykańskiego Snu. Wierzę, że musimy nauczyć Amerykanów jak czytać mapy, aby mogli osiągnąć ten Sen.

Obecny stan finansów osobistych obywateli krajów nawet z najbardziej rozwiniętych gospodarek jest daleki od ideału. W razie nagłego wypadku aż ćwierć amerykańskiego społeczeństwa nie jest zdolna zgromadzić $2,000 w ciągu 30 dni. (Cole, Paulson, Shastry, 2012). Jak wskazuje Lusardi i Mitchell (2011) stan wiedzy ekonomicznej jest równie niski jak oszczędności społeczeństwa. Istnieje też zależność między bogactwem gospodarki, a poziomem edukacji finansowej – im biedniejszy kraj, tym mniejszy jest poziom edukacji finansowej. Obszar ten był badany za pomocą testu składającego się z trzech pytań:

  1. Przypuśćmy, że masz do zainwestowania $100, na lokacie, której oprocentowanie to 2% w skali roku. Po 5 latach jaki będzie stan tej lokaty, jeśli całość środków będzie tam utrzymywana przez cały czas? Więcej, mniej czy dokładnie $102?
  2. Załóżmy, że konto oszczędnościowe oprocentowane jest 1% w skali roku, a inflacja wynosi 2% w skali roku. Czy za środki na tym koncie po roku będziesz mógł/mogła kupić więcej, mniej, czy tyle samo co dziś?
  3. „Kupując akcję jednej firmy ponosimy mniejsze ryzyko niż inwestując w fundusz akcyjny”. Prawda czy fałsz?

Wnioski płynące z tego eksperymentu wskazały, że o ile 65% badanych obywateli Stanów Zjednoczonych prawidłowo odpowiedziało na pierwsze 2 pytania (więcej niż $102 / mniej niż dziś), ledwie połowa respondentów prawidłowo odpowiedziała na ostatnie pytanie (fałsz). W Japonii proporcje te wynosiły odpowiednio 50% i 40%, a na przykład w Szwecji 70% i 35%.

Badania przeprowadzone w Chile, gdzie średni kapitał zgromadzony na czas emerytury wynosi $38,600 (czyli 54 procent całkowitego zgromadzonego bogactwa gospodarstwa domowego) wskazują, że nawet niewielki wzrost wskaźnika edukacji finansowej powoduje wzrost zgromadzonego kapitału o $5,200, oraz przekłada się na wzrost dochodów (o $1,600) i ogólnego bogactwa (o $6,900) gospodarstwa domowego (Behrman et al., 2015). Co ciekawe, jak wskazuje raport Xu i Zia (2012) opublikowany przez Bank Światowy, obywatele takich krajów jak USA, Niemcy, Holandia czy Japonia w zdecydowanej większości nie posiadają wiedzy na temat oferowanych przez pracodawców planów emerytalnych.

Naukowcy Uniwersytetu Harwarda dodają, że każdy rok edukacji zwiększa prawdopodobieństwo udziału w rynkach finansowych o 7-8 punktów procentowych (Cole, Paulson, Shastry, 2012). Wnioski płynące z ich analiz wskazują również, że wyższy poziom edukacji finansowej przekłada się na wyższą zdolność kredytową, większą regularność spłat rat kredytów i mniejsze prawdopodobieństwo bankructwa – co najlepiej widoczne było w trakcie ostatniego kryzysu finansowego z 2008 roku.

Co ważne, podejmowanie optymalnych decyzji finansowych uwarunkowane jest również zdolnościami intelektualnymi, a edukacja szkolna wpływa natomiast na rozwój wspomnianego potencjału intelektualnego, który ułatwia przyswojenie wiedzy finansowej (ibidem).

Najistotniejsze jednak wydają się wnioski Fernandesa, Lyncha i Netemeyera (2014). Po przeanalizowaniu 10,650 artykułów naukowych i badań z lat 1969 do 2013, oraz wszystkich artykułów powiązanych, autorzy zauważyli, że wszelkie interwencje zwiększające świadomość społeczną dotyczącą finansów nie są skuteczne, przynajmniej w długim terminie. Akcje takie szybko są zapominane i nie osiągają istotnego efektu – zależnie od zastosowanej metody badawczej wyjaśniają one od 0,06% do 1,8% zmienności w poziomie edukacji finansowej.

Ucz się systematycznie!
Oznacza to, że aby podejmować świadome decyzje konieczna jest systematyczna edukacja i odświeżanie już zdobytej wiedzy. Dotyczy to zarówno finansów osobistych, jak i wszelkich inwestycji. Edukacja finansowa prowadzi przede wszystkim do zwiększenia świadomości o funkcjonowaniu określonych instrumentów i lepszego zrozumienia kryjących się za nimi mechanizmów. A to z kolei prowadzi do lepszych decyzji finasnowych. A więc, czytaj, ucz się, a będziesz bogatszy! 

Bibliografia: 
Behrman, J.R. et al., 2015. How Financial Literacy Affects Household Wealth Accumulation. The American Economic Review, 102(3).
Bodie, Z., 2006. A Note on Economic Principles and Financial Literacy. Journal of Networks Financial Institute at Indiana State University, 7(April).
Cole, S., Paulson, A. & Shastry, G.K., 2012. Smart Money: The Effect of Education on Financial Behavior, Cambridge, MA.
Fernandes, D., Lynch Jr, J. G., & Netemeyer, R.G., 2014. Financial literacy, financial education, and downstream financial behaviors. .Management Science, 60(8), pp.1861–1883.
Lusardi, Annamaria, and Olivia S. Mitchell. 2011. Financial Literacy and Retirement Planning in the United States. CeRP Working Papers. Center for Research on Pensions and Welfare Policies, Turin (Italy), February.

Reklamy