Jak inwestować, kiedy stopy procentowe się zmieniają? cz. I

Ostatnio dużo się mówi o zmianach polityki monetarnej na świecie. W Polsce „Rada Polityki Pieniężnej postanowiła utrzymać stopy procentowe na tym samym poziomie” a „FED zdecydował się podnieść stopy procentowe o 0,25 punktu procentowego”. Ale co to tak naprawdę dla nas, jako inwestorów oznacza? Czy powinniśmy dostosowywać nasze portfele inwestycyjne do tych informacji i jak zachowują się poszczególne instrumenty w zależności od polityki monetarnej? Postaram się odpowiedzieć na te pytania w tej krótkiej serii artykułów.

Polityka monetarna ma olbrzymi wpływ na sytuację na rynkach finansowych, a tym samym na zyski inwestorów. Ostatnie doniesienia na temat tego, że banki centralne będą odchodzić od „poluzowania ilościowego” (ang. „quantitive easing) i będą podnosić stopy procentowe wywołuje dużo niepewności na rynkach finansowych. O ile FED rozpoczął już takie działania, o tyle inwestorzy wciąż czekają, kiedy to będzie miało miejsce w Europie. Do tego dochodzi jeszcze niepewność, co do zmiany Przewodniczącej Rady Gubernatorów Systemu Rezerwy Federalnej Stanów Zjednoczonych – Janett Yellen (w lutym 2018 r.). W Polsce polityka monetarna wydaje się być stabilna. Rada Polityki Pieniężnej zapowiedziała, że nie zamierza podnosić stóp procentowych przynajmniej do początku 2019 r., jednakże rosnąca inflacja, jak również presja ze strony strefy euro mogą wymusić zmianę tej decyzji w ciągu roku. Przyjrzyjmy się, jak powyższe zmiany mogą wpływać na rentowność inwestycji finansowych.

Banki Centralne decydują o stopach procentowych. W Stanach Zjednoczonych decyzja jest podejmowana, co do Federal Funds Rate, czyli dosłownie Stopa Funduszy Federalnych; w Polsce jest to stopa referencyjna NBP. Są to stopy procentowe ustalane przez Banki Centralne, a wykorzystywane przez banki jako oprocentowanie pożyczek międzybankowych dla okresu jednego dnia. Innymi słowy, gdy banki pożyczają sobie pieniądze, oprocentowanie, które naliczane jest od pożyczonej kwoty to właśnie ta stopa. Stopy te są również podstawą ustalania oprocentowania krótkoterminowych instrumentów bankowych, takich jak pożyczki gotówkowe czy lokaty. Warto zaznaczyć, że stopa ta jest również istotnym elementem oprocentowania kredytów hipotecznych, czy punktem odniesienia do ustalania rentowności krótkoterminowych obligacji rządowych. Dlatego decyzje, co do wysokości tych stóp mają duże znaczenie na zachowanie rynków finansowych a wyniki badań jednoznacznie potwierdzają zależność pomiędzy rentownością instrumentów finansowych a zmianami stóp procentowych.

Zmiany krótkoterminowych stóp procentowych wpływają na rentowność naszych inwestycji finansowych w następujący sposób: (1) wpływają na wycenę aktywów; (2) wpływają na oczekiwane zyski spółek, które powiązane są z dostępem do kapitału, jak również ich kosztem; (3) wpływają na atrakcyjność marż z jaką aktywa finansowe są kupowane; (4) wpływają na tzw. efekt substytucji pomiędzy różnymi klasami aktywów, np.: akcje versus obligacje.

Wpływ polityki monetarnej zależy jednak od jej kierunku, jak również klasy aktywów, którą oceniamy. Jeżeli chodzi o rynek akcji, generalnie wyniki badań wskazują, że ceny akcji pozytywnie reagują na rozluźnienie polityki monetarnej a negatywnie na zacieśnienie tej polityki. Wynika to z tego, że tańszy kapitał zachęca firmy do zapożyczania się a tym samym ułatwia realizowanie wielu inwestycji. Pozwala to firmom na zwiększenie sprzedaży oraz poprawienie swoich wyników finansowych. Co więcej, inwestorzy oczekują lepszego wzrostu gospodarczego, a tym samym żądają niższej premii za ryzyko, co dodatkowo podnosi ceny akcji. Analogicznie, podwyżka stóp procentowych oznaczać będzie spadek rentowności inwestycji w akcje. Poniższa tabelka pokazuje zależność pomiędzy amerykańskim indeksem giełdowym S&P500 a rodzajem polityki monetarnej:

Tabela 1: Wyniki rynku akcji w Stanach Zjednoczonych w okresie: styczeń 1966 – grudzień 2013 r.

stopy

Nota: W celu obliczenia średniorocznego odchylenia standardowego miesięcznych obserwacji zastosowano podejście, w którym obserwacje pomnożono przez pierwiastek kwadratowy z 12.

Źródło: Invest with Fed: Maximizing portfolio performance by following Federal Reserve Policy, Robert R. Johnson, Gerald R. Jensen, Luis Garcia-Feijoo, McGraw Hill.

Jak można zauważyć, średnioroczny zwrot z rynku akcji był znacznie wyższy w okresie ekspansywnej polityki monetarnej niż podczas restrykcyjnej. Można również zauważyć, że realny zwrot z akcji (czyli po uwzględnieniu inflacji) podczas restrykcyjnej polityki wypada bardzo słabo. Inwestor mógł zarobić tylko 0.76% ponad inflację. Zwroty wypadają również dość dobrze w okresie zrównoważonej polityki monetarnej. Wynika to z tego, że przy stabilnej sytuacji makroekonomicznej inwestorzy żądają niższej premii za ryzyko (Jensen i in., 1997).

Gertler i Gilchrist (1994) zaznaczają jednak, że niektóre spółki będą bardziej podatne na zmiany stóp procentowych niż inne. Dla przykładu akcje małych spółek, które przeważnie mają niższe zabezpieczenie w aktywach własnych spółki niż spółki duże, powinny silniej reagować na zmiany stóp procentowych, a w szczególności na restrykcyjną politykę monetarną.  Natomiast ekspansywna polityka monetarna jest bardzo korzystna dla małych spółek, gdyż znacząco ułatwia im dostęp do większej ilości kapitału –  tańszego kapitału.

Wykres 1: Wyniki spółek akcyjnych w zależności od wielkości spółki i prowadzonej polityki monetarnej (roczne stopy zwrotu %)

stopy 2

Źródło: Invest with Fed: Maximizing portfolio performance by following Federal Reserve Policy, Robert R. Johnson, Gerald R. Jensen, Luis Garcia-Feijoo, McGraw Hill.

Jak można zauważyć inwestorzy, którzy podczas ekspansywnej polityki monetarnej inwestowali w małe spółki mogli średniorocznie w Stanach Zjednoczonych zarobić 28%, podczas, gdy ta sama strategia przynosiła tylko 5.8% zysku podczas restrykcyjnej polityki monetarnej. Co ciekawe, na wykresie można zauważyć negatywną zależność pomiędzy wielkością spółki a ekspansywną polityką – im większa spółka, tym mniejszy efekt tej polityki na zyski inwestorów.

Nie tylko wielkość spółki ma wpływ na jej zależność od polityki monetarnej, ale również sektor w którym dana spółka działa. Teoretycznie sektory, które są zależne od wydatków konsumpcyjnych mogą w największym stopniu zyskać w okresie luźnej polityki monetarnej. Wynika to z tego, że niski koszt oprocentowania kredytów zachęca ludzi do zadłużania się, a tym samym do zwiększonego konsumpcjonizmu. Odwrotna sytuacja będzie miała miejsce przy restrykcyjnej polityce monetarnej.

Tabela 2: Roczne stopy zwrotu (%) przy różnym środowisku monetarnym

stopy 3

Źródło: Invest with Fed: Maximizing portfolio performance by following Federal Reserve Policy, Robert R. Johnson, Gerald R. Jensen, Luis Garcia-Feijoo, McGraw Hill.

Jak można zauważyć, sektor detaliczny, odzieżowy, jak również motoryzacyjny daje inwestorom najwyższe stopy zwroty podczas ekspansywnej polityki monetarnej, gdy podczas polityki restrykcyjnej wykazuje się najniższymi wynikami. Najmniej wrażliwe natomiast są sektory, które oferują usługi, czy też produkty związane z zaspokajaniem pierwszych potrzeb, takimi, jak: sektor energetyczny, branża spożywcza, czy też dobra konsumpcyjne. Ponieważ ludzie muszą zaspokajać te potrzeby bez względu na sytuację gospodarczą, wyniki tych spółek są dość stabilne i mało zależne od sytuacji makroekonomicznej.

Wniosek z badań jest jeden: inwestorzy powinni zmieniać skład swojego portfela w zależności od prowadzonej przez Banki Centralne polityki monetarnej, jeżeli nie chcą ponieść znaczących strat przy zmianach tej polityki.

Czytaj cz. II

ETF-y dały nieźle zarobić!

Wielokrotnie pisaliśmy na naszym blogu o przewadze ETFów nad innymi instrumentami finansowymi. Poniżej pokazujemy tylko potwierdzenie dla naszych wpisów.

Wyniki ETF.png

Jak można zauważyć, poza Rosją, fundusze ETF dały zarobić we wszystkich krajach w 2017 roku a średnia stopa zwrotu wynosiła 19%! Najlepszy wynik dawały ETF-y na Polskę, co nas nie dziwi biorąc pod uwagę ostatni wzrost gospodarczy, który był jednym z najwyższych w UE.

Jeżeli wciąż nie rozumiesz, co to są fundusze ETF obejrzyj nasz film, w którym prof. Aneta Hryckiewicz opowiada o strukturze i działaniu tych instrumentów:

https://www.youtube.com/watch?v=l-8oWpIta78

 

Inwestuj zgodnie ze swoimi potrzebami!

17.07t.png

 

Gdy już podjęliśmy decyzję o chęci budowania kapitału na przyszłość, określiliśmy swój plan i poznaliśmy poziom ryzyka, które możemy zaakceptować czas na wybór instrumentów, które wejdą w skład naszej inwestycji.

Budowanie portfela inwestycyjnego to proces złożony z kilku etapów. Pierwszym jest decyzja dotycząca stylu inwestycji. Do wyboru są dwa – aktywny, gdzie zakładamy, iż będziemy regularnie podejmować decyzję o zmianie składu naszego portfolio porzez kupowanie i sprzedawanie np. Akcji, czy jednostek funduszy inwestycyjnych, oraz pasywny, który zakłada utrzymywanie inwestycji przez długi czas bez dokonywania zmian w jej składzie.

Decydując się na inwestowanie aktywne mamy dwa podejścia – tak zwane „top down” i „bottom up”. W przypadku tego pierwszego podejścia najpierw skupiamy się na analizie ogólnej sytuacji makroekonomicznej, następnie sektorów, które mogą przynieść najwyższy zysk, potem, w ramach sektorów, szukamy akcji spółek, które dają najlepsze perspektywy. Podejście „bottom up” natomiast skupia się najpierw na analizie konkretnej spółki, aby potem w jej wycenie uwzględnić ogólną sytuację sektora i całej gospodarki. Jak widać, są to dwa niejako odwrotne podejścia, a każde ma swoich zwolenników.

W przypadku inwestowania pasywnego nie decydujemy się na zmianę składu portfela, lecz wybieramy strategię „kup i trzymaj”. Kluczowa tutaj jest konstrukcja portfela zakładająca podążanie za wybranym indeksem. Jak pokazują badania Eugena Famy z 1970 dotyczące efektywności informacyjnej rynku, w długim terminie jest to strategia uzasadniona, ponieważ w długim terminie niwelowane są wszelkie wahania powodujące zyski wyższe niż te osiągane przez rynek.

Zarówno w przypadku inwestowania aktywnego, jak i pasywnego, kluczem do spokojnego snu inwestora jest dywersyfikacja, czyli inwestowanie zgodnie z zasadą „nie wkładaj wszystkich jajek do jednego koszyka”. Już połączenie dwóch akcji, które nie zachowują się dokładnie identycznie, w jedno portfolio przynosi pewne korzyści – co prawda obniża nieco potencjalny zysk (zysk jest średnią ważoną zysków poszczególnych akcji, gdzie wagą jest procentowy udział akcji w naszym portfelu), ale też znacznie obniża się poziom ryzyka. Im więcej zatem instrumentów dodamy do naszego portfela, tym bardziej zbliżymy się do średniej rynkowej – nasz portfel zacznie zachowywać się bardzo podobnie, jak indeks szerokiego rynku (w Polsce jest to WIG), zarówno pod kątem wahań, jak i zwrotu z inwestycji.

Pamiętajmy, żeby podzielić naszą inwestycję na różne klasy aktywów. Skupiając się tylko na akcjach zamykamy się na dobrodziejstwa płynące na przykład z obligacji skarbowych. Dobrodziejstwa takie to przede wszystkim dalsze ograniczenie ryzyka poprzez uwzględnienie instrumentu, którego zysk nie jest zależny od sytuacji na rynku akcji. Jak widać obligacje poprzez swoją konstrukcję spełniają dwie role: zapewniają z góry znany zysk i obniżają ryzyko. Jeśli chcemy podnieść nieco poziom ryzyka, licząc na wyższy zysk, możemy wybrać obligacje korporacyjne – tutaj spotkamy obligacje bardzo zbliżone parametrami do tych emitowanych przez rząd, ale i takie, które są o wiele bardziej ryzykowne, bo emitowane przez małe spółki, których prospekty na przyszłość są bardziej wątpliwe.

Zatem w jakich proporcjach uwzględnić akcje, w jakich obligacje i które wybrać? Tutaj z pomocą przychodzi stworzony przez Capital Lab Ryzykometr Inwestycyjny – aplikacja, która na podstawie udzielonych odpowiedzi nie tylko mierzy poziom ryzyka, które dany inwestor może zaakceptować, ale też podpowiada najlepsze proporcje dla naszej inwestycji.

Ale co jeśli nie masz czasu, albo obawiasz się, że nie masz jeszcze dostatecznej wiedzy, aby rozpocząć przygodę z inwestowaniem? Nic straconego! Wystarczy, że wybierzesz ETFy – specjalne fundusze inwestycyjne, których założeniem jest kopiowanie zachowania wybranych indeksów. Jak zaznaczyliśmy wyżej badania potwierdzają, że strategia taka przynosi bardzo dobre efekty w długim terminie. Kolejną zaletą jest ogromna dywersyfikacja – indeks WIG to obecnie ponad 400 spółek, amerykański S&P 500 – to ponad sto więcej. W przypadku problemów nawet kilku z nich mamy do czynienia z minimalnymi wahaniami. Dodatkową zaletą są bardzo niskie koszty ETFów – stanowiące często ułamkową część procenta rocznie. Warto zatem rozważyć wybór ETFów szyjąc na miarę swój portfel inwestycyjny.

Bibliografia:

Eugene F. Fama, The Journal of Finance, Vol. 25, No. 2, Papers and Proceedings of the Twenty-Eighth Annual Meeting of the American Finance Association New York, N.Y. December, 28-30, 1969 (May, 1970), pp. 383-417

Pieniądz skrojony na miarę

07.07t.png

 

Z oszczędzaniem pieniędzy jest trochę jak z treningami do zawodów sportowych. Ważna jest nie tylko systematyczność, wytrwałość i monitoring efektów. Zarówno w sporcie, jak i w finansach podstawą jest dobry plan dobrany do oczekiwań, możliwości i predyspozycji. Plan taki sprawia, że nasze wysiłki nie idą na marne.

Jak zaplanować oszczędzanie? Pierwszym krokiem jest wyznaczenie sobie realistycznego celu i terminu jego realizacji. Nie łudźmy się, że odkładając 100 złotych miesięcznie zarobimy milion w rok. Jak głosiło hasło jednej z reklam: cuda się zdarzają, lecz nie warto na nie liczyć. Dużo lepsze efekty daje świadome i pragmatyczne podejście.

Gdy już określimy nasz cel i horyzont inwestycyjny i zdecydujemy się, że chcemy efektywnie oszczędzać musimy sobie odpowiedzieć na pytanie, w jakie instrumenty i w jakich proporcjach powinniśmy inwestować nasze oszczędności. Do tej pory bez edukacji finansowej było to bardzo trudne. Większość osób szła do doradcy finansowego i próbowała skorzystać z jego porad. Często się jednak okazywało, że traciliśmy. To skłaniało nas od wycofywania się z inwestycji i lokowania oszczędności na rachunkach bankowych. Jeżeli tak się stało, to znaczy, że nasza inwestycja była źle dobrana.

W decyzji o inwestowaniu oszczędności – w jakie instrumenty i w jakich proporcjach powinniśmy inwestować najważniejszą rzeczą jest odpowiednio dobrany do nas poziom ryzyka. Poziom ten dobiera się do naszych potrzeb związanych z inwestycją, płci, wieku, sytuacji osobistej, jak również cech osobowości. Tylko wtedy możemy być pewni, że nie będziemy podejmowali emocjonalnych, a tym samym złych, decyzji np. o wycofaniu swoich środków w momencie spadków na giełdzie. Prawidłowo dobrany poziom ryzyka inwestycji do poziomu naszej tolerancji powinien nas też uchronić od konieczności wycofania się z inwestycji.

Jak zatem ocenić poziom ryzyka, który jesteśmy w stanie zaakceptować? Do tej pory było to trudne. Musieliśmy korzystać z pomocy doradców, a Ci, którzy mają do nich awersję w ogóle nie inwestowali swoich oszczędności. Od teraz jest to proste. Każdy sam może sprawdzić, jaki poziom ryzyka powinien posiadać jego portfel inwestycyjny, a tym samym, jak powinien inwestować swoje oszczędności. Ryzykometr inwestycyjny jest aplikacją, która po zadaniu kilku anonimowych pytań wyświetli indywidualny poziom ryzyka adekwatny dla każdej osoby. Co ważne, aplikacja podpowiada również jak powinniśmy lokować swoje oszczędności, aby nasze pieniądze pracowały możliwie efektywnie. Bazą do stworzenia portfeli jest główna teoria finansów, która zakłada, że należy jak najbardziej znacząco dywersyfikować swoje inwestycje, tak, aby ewentualne spadki na giełdzie były mało odczuwalne dla naszej inwestycji. Czy jest to możliwe – oczywiście, o portfel dywersyfikujemy pomiędzy różne spółki, sektory oraz kraje. Tym sposobem spadki na pojedynczych giełdach nie będą miały dużego znaczenia dla naszej inwestycji.

Zastanawiając się nad oszczędzaniem najczęściej myślimy o lokatach czy kontach oszczędnościowych – nie zaś o rynku kapitałowym czy obligacjach. A jak wskazują badania[1] trzymając pieniądze w banku tracimy nawet 4% potencjalnych zysków rocznie. Z czego wynika takie podejście do oszczędzania? Przeważnie z obawy przed utratą części środków w przypadku giełdowych spadków.

Faktycznie, lokaty chronią przed stratami i przez to utożsamiane są z najniższym ryzykiem, ale są też nieefektywne w długoterminowym budowaniu kapitału. Oprocentowanie lokaty często jest poniżej inflacji, albo w najlepszym wypadku jest jej mniej więcej równa – co sprawia, że w najlepszym razie nie tracimy wartości naszych pieniędzy, lecz nie pomnażamy ich.

Obligacje rządowe, których ryzyko jest również bardzo niewielkie (są przecież gwarantowane przez rząd kraju, i przy założeniu, że nie inwestujemy w obligacje kraju na skraju bankructwa ryzyko jest minimalne) dają wyższe zyski niż lokaty. Są zatem bardziej odpowiednie jako zabezpieczenie wartości pieniądza w czasie.

Obligacje jednostek samorządowych posiadają wyższe ryzyko (gmina może stać się niewypłacalna, nie prowadząc do bankructwa całego kraju), ale dają też wyższy potencjał zysku, aby zrekompensować inwestorowi podwyższone ryzyko. Podobnie sytuacja wygląda z obligacjami korporacyjnymi, lecz tutaj poziom ryzyka jest często dużo wyższy niż w przypadku obligacji jednostek samorządowych – na rynku jest wiele firm szukających kapitału – kondycja niektórych pozostawia wiele do życzenia.

Akcje, pomimo wysokiego ryzyka, są najodpowiedniejszym instrumentem do długofalowego budowania kapitału. W długim terminie rynki kapitałowe rosną, co sprawia, że nasze pieniądze efektywnie pracują. Istotne jest jednak, aby dywersyfikować ryzyko – zgodnie z zasadą „nie wkładaj wszystkich jajek do jednego koszyka”. Warto zatem przyjrzeć się tak zwanym ETFom, które śledzą indeksy giełdowe, co z racji samej konstrukcji indeksu sprawia, że nie inwestujemy w kilka akcji, lecz szeroki ich wybór. Wspomniany wcześniej Ryzykometr Inwestycyjny nie tylko zbada poziom ryzyka, który akceptujemy, ale również doradzi, w którą grupę instrumentów, i w jakich proporcjach, powinniśmy lokować nasze oszczędności, aby zapewnić możliwie efektywny wzrost.

Decydując się na inwestowanie warto założyć sobie margines na nieprzewidziane wydatki, najlepiej w postaci pewnej puli gotówki, którą utrzymywać będziemy na przykład na lokacie – pozwoli to inwestycji pracować, a nam spać spokojnie. Rekomenduje się, aby była to równowartość naszego trzymiesięcznego wynagrodzenia. Pamiętajmy jednak, że im większą pulę zainwestujemy, tym większa część pracuje na nasze zyski.

Jakie zatem powinny być wspomniane wcześniej „realne oczekiwania” odnośnie poszczególnych instrumentów? Przyjrzyjmy się jak historycznie kształtowały się stopy zwrotu z poszczególnych rodzajów inwestycji zakładając 10 letni okres oraz 100 złotych odkładanych miesięcznie[2]. Suma zainwestowanych środków wynosi zatem 12.000 PLN.

Zysk brutto Zysk brutto % Zysk netto Zysk netto %
Lokaty 2 646,53 22,05% 2 143,69 17,86%
Obligacje Skarbowe 3 686,90 30,72% 2 986,39 24,89%
WIG 4 251,85 35,43% 3 444,00 28,70%
S&P 500 8 146,82 67,89% 6 598,92 54,99%

Jak widać, nawet pomimo tego, że w badanym okresie zaobserwować można było znaczne spadki (kryzys 2008) wszystkie typy inwestycji przyniosły dwucyfrowe stopy zwrotu. Już wybór obligacji skarbowych daje znacznie lepsze efekty niż wybór lokat. Najlepiej jednak wypadł amerykański indeks S&P 500, który w ciągu 10 lat zyskał 54,99%.

Jeśli zatem decydujemy się na oszczędzanie długoterminowe – warto rozważyć alternatywne formy lokowania kapitału. Wracając do naszej sportowej analogii: im dłuższy termin do zawodów, tym większe prawdopodobieństwo sukcesu – o ile trzymamy się, dostosowanego do naszych potrzeb i predyspozycji, planu treningowego. Nie dajmy zatem naszym pieniądzom oglądać sportu z perspektywy bankowej kanapy i poszukajmy takiej aktywności, która sprawi im frajdę!

 

Jeśli spodobał Ci się wpis, zasubskrybuj naszego bloga aby nie przegapić kolejnych.

 

[1] Hackethal,

[2] Do sporządzenia poniższego zestawienia użyte zostały dane publikowane przez Narodowy Bank Polski dotyczące średniego oprocentowania lokat w danym miesiącu, rentowności dziesięcioletnich obligacji skarbowych (pomniejszone o opłatę za wcześniejsze wycofanie się z inwestycji, to jest 2 PLN dla obligacji dziesięcioletnich), dane zamknięcia indeksów – uwzględniające reinwestycję dywidend wypłacanych przez firmy. W przypadku indeksów przyjęte zostało założenie, że inwestujemy w fundusz, który odzwierciedla zachowanie indeksu, a zwrot z inwestycji nie jest obciążony dodatkowymi opłatami za zarządzanie. Podatek od zysków kapitałowych wynosi 19% – wpływ podatku uwzględniony jest w wartości netto. W zestawieniu pominięto obligacje korporacyjne, gdyż ich rentowności bardzo się różnią i mieszczą się w przedziale pomiędzy obligacjami skarbowymi, a akcjami. Wynika to z faktu, iż jest w nich uwzględnione specyficzne ryzyko spółki – emitenta.